در یک نگاه
- راس چک میانگین موزون سررسیدهاست؛ وزن هر چک مبلغ آن است.
- در اکسل، SUMPRODUCT مجموع حاصل‌ضرب مبلغ در تعداد روز را می‌دهد و تقسیم آن بر جمع مبالغ، روز راس را مشخص می‌کند.
- برای راس‌گیری مستقیم با تاریخ شمسی، ابزار آنلاین راس‌گیری چک همین سایت قابل استفاده است.
در خرید و فروش با چند چک، طرفین معمولاً روی یک تاریخ واحد توافق می‌کنند: تاریخی که اگر کل مبلغ در همان روز پرداخت می‌شد، از نظر زمانی با مجموع چکها برابر بود. این تاریخ راس چک نام دارد و با میانگین موزون سررسیدها محاسبه می‌شود؛ چکی که مبلغ بیشتری دارد، اثر بیشتری بر تاریخ راس دارد.
فرمول راس‌گیری
راس بر حسب روز از این رابطه به دست می‌آید:
روز تا سررسید از یک تاریخ مبنا شمرده می‌شود؛ معمولاً تاریخ معامله یا تاریخ تحویل کالا.
جدول نمونه
تاریخ مبنا ۵ آبان ۱۴۰۵ است و چهار چک با مبالغ و سررسیدهای مختلف دریافت شده است:
| چک | مبلغ (ریال) | سررسید | روز تا سررسید |
|---|---|---|---|
| ۱ | ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵ آذر ۱۴۰۵ | ۳۰ |
| ۲ | ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵ دی ۱۴۰۵ | ۶۰ |
| ۳ | ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۵ بهمن ۱۴۰۵ | ۹۰ |
| ۴ | ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ | ۲۰ آذر ۱۴۰۵ | ۴۵ |
گام ۱: چیدمان برگه
| سلول | محتوا |
|---|---|
| A2:A5 | شمارهٔ چک |
| B2:B5 | مبلغ |
| C2:C5 | روز تا سررسید |
| D6 | تاریخ مبنا (میلادی) |
اگر به‌جای تعداد روز، تاریخ سررسید در ستون C ثبت شده باشد، تعداد روز با فرمول =C2-$D$6 در یک ستون کمکی محاسبه می‌شود. اکسل هر تاریخ را یک عدد ذخیره می‌کند و تفاضل دو تاریخ، تعداد روز میان آن‌هاست.
گام ۲: روز راس با SUMPRODUCT
=SUMPRODUCT(B2:B5,C2:C5)/SUM(B2:B5)SUMPRODUCT(B2:B5,C2:C5): هر مبلغ را در تعداد روز همان ردیف ضرب و نتیجه‌ها را جمع می‌کند.SUM(B2:B5): جمع مبالغ چکها.
در مثال بالا نتیجه ۴۸ روز است: جمع حاصل‌ضرب‌ها ۹٬۶۰۰ میلیون، تقسیم بر جمع مبالغ ۲۰۰ میلیون ریال.
گام ۳: تاریخ راس
تاریخ راس، تاریخ مبنا به‌علاوهٔ روز راس است:
=$D$6+ROUND(SUMPRODUCT(B2:B5,C2:C5)/SUM(B2:B5),0)سلول نتیجه باید قالب تاریخ داشته باشد. در مثال، ۴۸ روز پس از ۵ آبان ۱۴۰۵ برابر ۲۳ آذر ۱۴۰۵ است. اکسل تاریخ را میلادی نمایش می‌دهد؛ برای تبدیل آن به شمسی، ابزار تبدیل تاریخ قابل استفاده است.
نکته‌های کاربردی
- گرد کردن: روز راس معمولاً به نزدیک‌ترین روز کامل گرد می‌شود؛ برخی طرفین آن را همیشه به سمت بالا (
ROUNDUP) گرد می‌کنند. روش گرد کردن بهتر است پیش از معامله مشخص شود. - چک‌های پیش از مبنا: اگر سررسید چکی پیش از تاریخ مبنا باشد، روز آن منفی می‌شود و درست در محاسبه اثر می‌گذارد.
- افزودن چک تازه: با تبدیل محدوده به جدول (
Ctrl+T)، فرمول با هر ردیف تازه به‌طور خودکار گسترش می‌یابد. - پیگیری سررسید: ثبت چکها و یادآوری پیش از سررسید در اچ‌آر فایننس انجام می‌شود.
پرسش‌های پرتکرار
راس چک با میانگین ساده چه تفاوتی دارد؟
میانگین ساده همهٔ چکها را هموزن میداند. در مثال بالا میانگین سادهٔ روزها ۵۶٫۲۵ روز است، در حالی که راس موزون ۴۸ روز است؛ چون چک ۱۰۰ میلیونی سررسید نزدیکتری دارد.
آیا تاریخ شمسی را میتوان مستقیم در فرمول به کار برد؟
تاریخ شمسی متنی را نمیتوان مستقیم از هم کم کرد؛ ابتدا باید به تاریخ میلادی یا تعداد روز تبدیل شود. سادهترین راه، ثبت تعداد روز تا سررسید در یک ستون جداست.
تاریخ مبنا را چه روزی قرار دهیم؟
معمولاً تاریخ معامله، تاریخ فاکتور یا تاریخ تحویل کالا. تغییر تاریخ مبنا تاریخ راس را تغییر نمی‌دهد، فقط تعداد روزها را جابه‌جا می‌کند.