در یک نگاه
- مالیات بر ارزش افزوده روی مبلغ پس از تخفیف محاسبه میشود و نرخ آن در یک سلول جدا نگه داشته میشود.
- برای جدا کردن مالیات از مبلغ کل، مبلغ بر (۱ + نرخ) تقسیم میشود؛ ضرب مبلغ کل در نرخ نتیجهٔ نادرست می‌دهد.
- برای محاسبهٔ سریع بدون اکسل، ابزار آنلاین محاسبهٔ ارزش افزوده همین سایت قابل استفاده است.
در صدور فاکتور دو حالت پیش می‌آید: مبلغ کالا یا خدمت معلوم است و مالیات باید به آن افزوده شود، یا مبلغ کل با مالیات معلوم است و سهم مالیات باید از آن جدا شود. فرمول هر دو حالت ساده است، اما حالت دوم یکی از رایج‌ترین خطاهای محاسباتی در فاکتورهاست.
نرخ در یک سلول جدا
نرخ مالیات بر ارزش افزوده در قانون بودجهٔ هر سال تعیین میشود. در مثال‌های این مقاله نرخ ۱۰ درصد به کار رفته و در سلول H1 قرار دارد. همهٔ فرمول‌ها به همین سلول ارجاع می‌دهند تا با تغییر نرخ، کل فاکتور با یک ویرایش به‌روز شود.
حالت ۱: افزودن مالیات به مبلغ
| سلول | عنوان | فرمول | نتیجه |
|---|---|---|---|
| D2 | مبلغ پس از تخفیف | — | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| E2 | مالیات بر ارزش افزوده | =ROUND(D2*$H$1,0) | ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ |
| F2 | مبلغ کل | =D2+E2 | ۲۷٬۵۰۰٬۰۰۰ |
علامت $ در $H$1 باعث میشود با کپی فرمول در ردیف‌های پایین، ارجاع به سلول نرخ ثابت بماند.
حالت ۲: جدا کردن مالیات از مبلغ کل
اگر مبلغ ۲۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال شامل مالیات باشد:
| عنوان | فرمول | نتیجه |
|---|---|---|
| مبلغ بدون مالیات | =ROUND(F2/(1+$H$1),0) | ۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ |
| سهم مالیات | =F2-ROUND(F2/(1+$H$1),0) | ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ |
ستون‌های فاکتور
برای فاکتور چندردیفی، این ستون‌ها کافی است:
| ستون | عنوان | فرمول ردیف ۲ |
|---|---|---|
| A | تعداد | — |
| B | مبلغ واحد | — |
| C | تخفیف | — |
| D | مبلغ پس از تخفیف | =A2*B2-C2 |
| E | مالیات بر ارزش افزوده | =ROUND(D2*$H$1,0) |
| F | مبلغ کل | =D2+E2 |
جمع هر ستون در پایین فاکتور با SUM محاسبه میشود. مالیات در هر ردیف جداگانه گرد میشود و جمع ردیف‌ها مالیات فاکتور است؛ این روش با صورت‌حساب الکترونیکی که اقلام را ردیف‌به‌ردیف ثبت میکند هم‌خوان است.
نکته‌های کاربردی
- کالا و خدمات معاف: برای اقلام معاف، ستونی با نرخ هر ردیف ساخته میشود و فرمول مالیات به‌جای
$H$1به همان ستون ارجاع می‌دهد. - گرد کردن: مبالغ ریالی بدون اعشار ثبت می‌شوند؛
ROUND(…,0)اعشار را در هر ردیف حذف میکند تا جمع ردیف‌ها با مبلغ کل فاکتور یکی بماند. - گزارش فصلی: با
SUMIFSروی ستون تاریخ، جمع مالیات فروش هر فصل از فهرست فاکتورها استخراج میشود. روش آن در مقالهٔ SUMIFS و COUNTIFS آمده است. - ارسال به سامانهٔ مؤدیان: ارسال صورت‌حساب الکترونیکی از روی فهرست فاکتورها با واسط سامانهٔ مؤدیان انجام میشود.
پرسش‌های پرتکرار
مالیات بر ارزش افزوده روی مبلغ قبل یا بعد از تخفیف محاسبه میشود؟
روی مبلغ پس از کسر تخفیف. به همین دلیل ستون «مبلغ پس از تخفیف» پیش از ستون مالیات قرار می‌گیرد.
چرا جدا کردن مالیات با ضرب در نرخ درست نیست؟
چون مبلغ کل خودش شامل مالیات است. مبلغ کل برابر مبلغ پایه × (۱ + نرخ) است؛ پس مبلغ پایه با تقسیم بر (۱ + نرخ) به دست می‌آید و مالیات، تفاضل مبلغ کل و مبلغ پایه است.
با تغییر نرخ در سال آینده، فایل باید دوباره ساخته شود؟
خیر. اگر نرخ در یک سلول جدا باشد، فقط همان سلول تغییر میکند. برای نگهداری فاکتورهای سالهای مختلف در یک فایل، نرخ هر ردیف در ستون جداگانه ثبت میشود.